Zadatek
Zadatek to kwota wpłacana przy zawarciu umowy (najczęściej przedwstępnej), która pełni rolę zabezpieczenia wykonania zobowiązania. Jego siła tkwi w konsekwencjach zerwania umowy: jeżeli od transakcji odstąpi kupujący, który wpłacił zadatek, traci go w całości; jeżeli od umowy odstąpi sprzedający, który zadatek przyjął, musi zwrócić dwukrotność. Ten mechanizm reguluje art. 394 Kodeksu cywilnego i działa automatycznie, o ile strony nie umówią się inaczej.
Różnica wobec zaliczki jest praktyczna, nie kosmetyczna. Zaliczka to po prostu część ceny zapłacona z góry — przy zerwaniu umowy podlega zwrotowi, bez sankcji dla żadnej ze stron. Zadatek przenosi ryzyko: każda strona wie, że wycofanie się coś kosztuje. Dlatego sprzedający zwykle wolą zadatek, a niezdecydowany kupujący — zaliczkę.
| Sytuacja | Zadatek | Zaliczka |
|---|---|---|
| Umowa dochodzi do skutku | Zaliczany na poczet ceny | Zaliczana na poczet ceny |
| Rezygnuje kupujący | Traci wpłaconą kwotę | Odzyskuje całą kwotę |
| Rezygnuje sprzedający | Zwraca podwójną kwotę | Zwraca całą kwotę |
| Rozwiązanie za zgodą stron | Zwrot bez sankcji | Zwrot bez sankcji |
W praktyce zadatek wynosi zwykle kilka do kilkunastu procent ceny. Warto w umowie wyraźnie napisać słowo zadatek — sąd ocenia charakter wpłaty według treści umowy, a nie samej nazwy potocznej.
Przykład: Strony ustalają cenę 500 000 zł i zadatek 50 000 zł. Sprzedający znajduje kupca gotowego zapłacić 540 000 zł i zrywa umowę. Pierwszy kupujący odzyskuje nie 50 000 zł, lecz 100 000 zł, bo zadatek przyjęty przez sprzedającego zwraca się w podwójnej wysokości.